TERUGKEER VAN DE ADELAAR
Ter gelegenheid van de twee- honderdste verjaardag van zijn dood is Napoleon levendiger dan ooit. In Luik wordt zijn heerschappij in een uitgebreide tentoonstelling, verrijkt met reconstructies en authentieke voorwerpen, in de juiste context geplaatst. Tot 9 januari 2022.
Hoe vertel je het verhaal van Napoleon ? Van deze “rockster uit de geschiedenis” zoals hij beschreven wordt door Bruno Ledoux, de verzamelaar die een groot aantal stukken heeft uitgeleend aan de tentoonstelling De mythe voorbij, die door Europa Expo in het station Luik-Guillemins is opgezet. Het bewind van deze ambitieuze visionair was doorspekt met wapenfeiten en politieke beslissingen, die soms autoritair waren. Al deze elementen zijn aanwezig in de tentoonstelling, die de tweehonderdste verjaardag viert van de dood van een politicus en militair, die zowel bewonderd als gehaat werd. Driehonderdvijftig authentieke stukken, waarvan sommige nog nooit eerder te zien waren, vertellen op bijna 3000 m² het verhaal van een uitzonderlijke lotsbestemming
© Collection Bruno ledoux
Longwood House
De regeerperiode van Napoleon was kort maar zijn invloed op Europa is enorm gebleken. Hij stierf op Sint-Helena en het is daar dat de mythe is gegroeid, gevoed door de memoires waaraan hij een groot deel van zijn laatste levensjaren wijdde. De tentoonstelling begint op dit stukje rots dat ergens in het midden van de Zuid-Atlantische Oceaan ligt. De eerste voorwerpen zijn bedoeld om het verblijf van de afgezette vorst in Longwood House op te roepen, een verblijf op een vochtig, winderig plateau waar hij en zijn gevolg een eerder comfortabel leven leidden. De hagiografische voorstellingen van de keizer die zijn memoires dicteert, worden geëvenaard door karikaturen van een man met een dikke buik, geschetst door een van zijn Engelse cipiers.
Kind van de Revolutie
Napoleon Bonaparte was nog geen 20 jaar oud toen de Revolutie uitbrak en zijn weg naar de top was het rechtstreekse gevolg van het nieuwe regime dat in 1789 werd ingesteld, en waaraan de rest van de tentoonstelling gewijd is. Het lemmet van een guillotine, dat tussen de dertig en zestig kilo woog, schittert in dit gedeelte, waar wij ook het hemd vinden dat Lodewijk XVI droeg op de dag dat hij naar het schavot werd gebracht, een indrukwekkende sleutel van de Tour du Temple, een Frygische muts en een carmagnole (wat niet alleen een dans was, het verwees ook naar een jasje met plooien en grote knopen dat door de sans-culottes werd gedragen).
De familie Buonaparte, zijn broers en zussen en hun kinderen, hielpen Napoleon de gebieden die hij met geweld veroverde onder controle te houden. Hij maakte koningen van zijn broers en zwagers en plaatste ze als strategische jetons op de kaart van Europa. Aan de hand van de tijdlijn leren we wie wie is in deze familie met ontelbare allianties.
De bezoekers duiken in een meeslepende reconstructie waar Europa Expo bekend om staat.
Een oorlogsmachine
Als we de rondleiding voortzetten, duiken we in een meeslepende reconstructie waar Europa Expo bekend om staat. Dit is de bivak van het leger. Wij doorkruisen een geplaveid erf, waar soldaten hun ratatouille opwarmen, Bonaparte en zijn adviseurs de komende troepenbewegingen plannen, de paarden rusten, een mammeluk de wacht houdt en een paar straathonden naar eten zoeken. Het leger van Napoleon, dat tot 600.000 man telde, was een echte oorlogsmachine. Alleen de officieren hadden een paard, de soldaten moesten lopen. Voor de ogen van de dorpelingen, die verdeeld waren tussen angst en bewondering, kon het voorbij-
trekken van de troepen verscheidene uren duren. Talrijke stukken van hun uitrustingen en wapens stellen het leger tijdens hun mars voor. Aan de ene kant hebben we de rugzak van de soldaat, een goede vijfentwintig kilo, aan de andere kant de velduitrusting van de keizer, met zijn opklapbed, toiletartikelen, draagbare bibliotheek, verrekijkers en landkaarten. Tussen 1792 en 1815 voerde Napoleon het zwaard en het kanon door Europa in zeven veldtochten tot de nederlaag bij Waterloo. Er zijn wapens en uniformen te zien, waaronder die van de Waalse Garde die in 1808 tegen de troepen van Napoleon vocht in de Slag bij Burgos.
Napoleon was op 30-jarige leeftijd meester van Frankrijk en werd vier jaar later tot keizer gekroond. De kroning, die onder het gewelf van de Notre-Dame plaatsvond, ging over communicatie en propaganda voor het eigen volk en voor de buitenlandse vorstenhuizen. Dit is het moment om de pracht en praal van het Keizerrijk op te roepen met het servies, de meubels en garderobe, met een mix van antieke stukken en reconstructies.
Velen zien in het Burgerlijk Wetboek en al de openbare instellingen die het oprichtte, de kwintessens van de Napoleontische erfenis. Een gedeelte is hieraan gewijd in een neo-klassiek decor dat vooral naar een gesublimeerde oudheid verwijst.
© Collection Bruno Ledoux
Tussen 1792 en 1815 voerde Napoleon het zwaard en het kanon door Europa in zeven veldtochten tot de nederlaag bij Waterloo.
Twee “Luikse” erelegioenen
Napoleon kwam tweemaal naar Luik, vanwaar Franse troepen in 1794 de Oostenrijkers verdreven hadden. Bij zijn terugkeer vroeg hij een jonge winnaar van de Prijs van Rome, Jean-Auguste-Dominique Ingres, om hem te schilderen in het gewaad van een consul tegen de achtergrond van de toen vervallen kathedraal Saint-Lambert. Wij vermelden ook de twee ‘Luikse’ erelegioenen. De eerste werd gegeven aan André Modeste Gretry, een musicus die Napoleon erg waardeerde en die ook eregast was bij de kroning. De tweede wordt toegeschreven aan Hubert Goffin, een bescheiden mijnwerker die met zijn 12-jarige zoon het leven redde van 70 arbeiders die door een overstroming in de val waren gelopen.
Een badkuip op het platteland
Een van de opmerkelijke stukken in deze sectie is de zinken badkuip die Jean-Jacques Dony aan Napoleon schonk. De stichter van de firma La Vieille Montagne was een kanunnik en scheikundige en had een octrooi aangevraagd voor een procedé van zinkproductie. Hij schonk de keizer deze badkuip om de waterafstotende eigenschappen en de vormbaarheid van zijn nieuwe legering aan te tonen. Hij kon de keizer overtuigen en die zou een identiek exemplaar hebben meegenomen tijdens zijn Russische veldtocht.
De tentoonstelling eindigt met tekeningen van de laatste reis van de Belle Poule, een fregat met zestig kanonnen dat in 1840 de as van Napoleon naar Frankrijk terugbracht.
Uiteindelijk zal iedere bezoeker ongetwijfeld de Napoleon vinden waarvoor hij of zij gekomen is. Bonaparte was er van meet af aan op bedacht zijn imago te controleren en begreep de propagandamogelijkheden ervan, maar de tentoonstelling bevat ook talrijke voorwerpen die helpen om het personage en zijn daden in hun historische context te plaatsen.
Van Waterloo naar Sint-Helena
Schilderij van Maurice Dubois, waarop een jong meisje bij zonsondergang bloemen legt bij de Gewonde Adelaar, het monument ter ere van de keizerlijke garde.
Dit jaar, waarin de tweehonderdste verjaardag van de dood van Napoleon Bonaparte wordt gevierd, is het Museum Memoriaal van Waterloo 1815 natuurlijk een plaats die u niet mag missen. Tot 17 oktober is er een nieuwe tentoonstelling te zien. Onder de titel Van Waterloo tot Sint-Helena, de geboorte van de legende, concentreert het zich op de cruciale periode tussen de nederlaag bij Waterloo in 1815 en de dood van Napoleon op Sint-Helena in 1821. Zes jaren om van Napoleon een legende te maken. Verbannen en zonder wapens bleef de keizer strijden met zijn woorden en zijn pen, en bracht hij zijn waarheid, zoals die in zijn beroemde memoires ‘Mémorial de Sainte-Hélène’ is opgenomen.
Het eerste deel behandelt de periode tussen de terugkeer van Napoleon in Parijs en het vertrek naar zijn eindbestemming. Een van de meesterwerken is het grote schilderij van Paul Delaroche, om precies te zijn een kopie van het doek, waarop Napoleon, gelaarsd en onderuitgezakt in een stoel, in 1814, een paar dagen voor zijn troonsafstand in Fontainebleau, overweldigd lijkt door zijn lot.
Daarna wordt zijn ballingschap op Sint-Helena getoond. Het bergachtige eiland is te zien zoals het eruitzag voor de passagiers van de HMS Northumberland, op een gravure gemaakt door een Britse scheepsofficier. Er is ook de koperen badkuip waar hij 's morgens negentig minuten in lag, en zijn beker waarmee hij zijn maagzweer behandelde en waaraan hij uiteindelijk zou bezwijken.
Het bronzen dodenmasker, dat zijn arts Antommarchi maakte.
Tussen de nederlaag in Waterloo in 1815 en het overlijden van Napoleon op Sint-Helena in 1821, liggen zes jaar die gaan bijdragen tot het ontstaan van de napoleontische legende.
De constructie van de mythe
De derde ruimte is gewijd aan de literaire constructie van de mythe, gevoed door zijn memoires die hij aan zijn verbanningsgenoten dicteerde. We kunnen er verschillende originele werken uit de bibliotheek van Sint-Helena zien, die door het Museum van Châteauroux uitgeleend zijn.
Het laatste gedeelte gaat over de held, toen Napoleon na zijn dood tot een mythische figuur verheven werd. De voorwerpen hier vereeuwigen de glorie van Napoleon, als keizer en martelaar. We kunnen er het bronzen dodenmasker zien, dat zijn arts Antommarchi maakte, of het beroemde schilderij van Maurice Dubois, waarop een jong meisje bij zonsondergang bloemen legt bij de Gewonde Adelaar, het monument ter ere van de keizerlijke garde. De legende was geboren …
