Waw magazine

Waw magazine

Menu
© Marc Angeroth

De Kerk Van Gesves - Een gunstige wind op de Condroz

  • Patrimoine
Namur  / Gesves

Door Marie-Marthe Schuermans

De kerk van Gesves, die uitsteekt boven het Samsondal, heeft een orgel dat tot buiten onze grenzen beroemd is. De verantwoordelijken voor het Waalse Erfgoed beseffen de uitzonderlijke kwaliteiten ervan en hebben het in april jongstleden als beschermd monument geregistreerd. Die onderscheiding beloont de inspanningen die enkele mensen zich hebben getroost voor het behoud van dat prestigieuze instrument.


Le chœur de l'église

De Sint-Maximuskerk staat op een rotsachtige berguitloper en werd driemaal op dezelfde plaats gebouwd. De eerste werd in de middeleeuwen gebouwd, was gewijd aan de heilige Lambertus en verdween; de tweede werd in 1707 ingezegend en, omdat ze te klein was, werd ze in 1845 gesloopt om plaats te maken voor de huidige kerk. Sommige grafstenen van de gesloopte kerk werden gerecupereerd en dienen nu als altaarstenen in de SintMaximuskerk. Men kan er nog de data en de namen van de lang geleden gestorvenen op lezen.

Vrijgevigheid en talent

De geschiedenis van dit merkwaardige orgel begint in 1871, dankzij de vrijgevigheid van graaf en gravin Limminghe-du Mortier, de eigenaars van het kasteel van Gesves. Toen betaamde het dat kasteelheren voorwerpen voor de eredienst gaven aan de parochiegemeenschap. Een orgel schenken paste dus perfect in die logica. Omdat ze het best mogelijke instrument wilden kopen, deden ze een beroep op Aristide Cavaillé-Coll, eenParijse orgelbouwer die samen met zijn vader en zijn broer werkte en die een bijzonder goede faam had. Met een groepje door hem opgeleide ambachtslieden bouwde Aristide Cavaillé-Coll in zijn drie Parijse werkplaatsen orgels van uitzonderlijke kwaliteit.  

Die instrumenten moesten daarna nog ter plaatse worden geïnstalleerd, wat een andere moeilijke fase was en zeer bekwaam personeel vergde. Er gaan geruchten dat de beroemde Parijse orgelbouwer persoonlijk toezicht kwam houden op het plaatsen van het orgel in Gesves... Hoe dan ook, het monumentale instrument werd op het doksaal boven de hoofdingang van de kerk gezet. Van daaruit kon het orgel zijn krachtig geluid over de biddende gelovigen ontplooien. 

 

IN JAARTALLEN

1845
Bouw van de kerk

1871
De heren van Gesves schenken een orgel aan de kerk

± 1950
Elektrische aandrijving van het blaaswerk

1991
Opname van de CD Meditaciones religiosas (Lefébure-Wély), geïnventariseerd in 1994

2017
Bescherming door het Waals Gewest

 

Voor de adellijke schenker en zijn tijdgenoten moesten orgels niet alleen dienen voor de kerk en de liturgische zang. Hij wilde aan zijn muziekminnende echtgenote bovendien een saIonorgel schenken, waarvan de zichtbare delen nog in het kasteel te vinden zijn. Men kan dus met trots zeggen dat er twee orgels van CavailléColl in Gesves werden geleverd. Die anekdote is niet zonder belang, aangezien men er kan van opkijken dat een van onze dorpen liefst twee exemplaren van die prestigieuze instrumenten bezat. Dat is ongetwijfeld een zeldzaam of zelfs uniek geval ter wereld! De verklaring schuilt waarschijnlijk in het feit dat een muziekliefhebster zoals gravin Limminghe-du Mortier heel goede contacten onderhield met Parijs. Zo kan men beter die uitstekende keuze begrijpen.

Is het orgel de koning der instrumenten? 

pédales de combinaisonsWanneer de allergrootsten het zeggen, zal het wel waar zijn... Of kent u een ander instrument dat op zijn eentje de rijkdom van een volledig orkest kan weergeven? Een orgel kan dat. Het vervangt een tiental instrumenten. Met zijn toetsen, registers en pedalen speelt het vrolijke stukken op feestdagen en treurmuziek bij begrafenissen. Desgewenst kan het stormachtig tekeergaan, maar evengoed rustige en zachte muziek voortbrengen op een fluistertoon. Het moet in alle geval worden bespeeld door een vaardige organist, die heel dat toestel soepel in bedwang kan houden. Want je moet iets van een tovenaar hebben om de ontelbare mogelijkheden er uit te halen. Kijk maar eens naar de organist terwijl hij speelt: heel dikwijls glimlacht hij, hij ziet er gelukkig uit en straalt van vreugde omdat hij zijn kunst ten gehore mag brengen.

Een orgel, dat ten onrechte dikwijls met een piano wordt vergeleken, is een blaasinstrument, terwijl een piano met snaren werkt. Een orgel is zeer ingewikkeld en heeft een lange geschiedenis. Er was immers al sprake van in 250 vóór Christus, toen de werktuigkundige Ctesibios een toestel uitvond dat alle kenmerken en de voornaamste mogelijkheden van de huidige orgels bezat. In oude archieven vindt men zelfs beschrijvingen van draagbare orgels... In de loop der eeuwen onderging het instrument een evolutie die geleid heeft tot de geweldige prestaties van onze hedendaagse orgels.

Het leven van het orgel van Gesves

Om iets te leren over de geschiedenis van het orgel van Gesves, is er niets beter dan ter plaatse gaan luisteren naar de in de streek geboren en getogen Grégory Léonard, die het verhaal van het orgel uit het hoofd kent. Het is waarschijnlijk uit overtuiging dat deze hartstochtelijke erfgoedliefhebber is gaan beseffen hoe belangrijk die weergaloze schat is. Ongelooflijk, immers, dat een tegelijk robuust en kwetsbaar muziekinstrument na 140 jaar nog steeds zijn oorspronkelijke kwaliteiten heeft. Zeker, er gebeurden vergissingen (bijvoorbeeld bij de verhuis van het doksaal naar het gelijkvloers) en men doorstond angsten (met een plan om er een barokorgel van te maken, waarvan gelukkig werd afgezien) en er dreigde ontmoediging, maar telkens bleef men toch met vertrouwen volharden. Momenteel staat het orgel in de rechterhoek van de kerk, in afwachting dat het zijn ideale en definitieve plek krijgt op de plaats van een van beide biechtstoelen, links in het schip. De erkenning vanwege het Waalse Erfgoed is een geweldige troef om dit dorp en zijn schatten tot hun recht te doen komen.

HOE ZIT EEN ORGEL INEEN?

Of het nu een groot of een klein orgel is, het bestaat altijd uit volgende onderdelen:

— De speeltafel is de plaats waar de organist tegenover de trapsgewijs aangebrachte manualen (2-3-4-5 naargelang de omvang van het instrument) en de pedalen zit. Aan de linker- en rechterzijde bevinden zich registerschuiven, die de muzikant kan gebruiken om klanken en effecten te verkrijgen naargelang de muziek die wordt gespeeld of de omstandigheden. — Het blaaswerk is het ademhalingssysteem en de krachtbron van het orgel. Vroeger werd het bediend door helpers – dikwijls koorknapen – maar tegenwoordig zorgt een elektrische aandrijving gelukkig voor een regelmatig en constant luchtdebiet. De geproduceerde lucht wordt dan naar de windlades gevoerd, die ze via verscheidene kanalen (of windbuizen) naar de orgelpijpen sturen.

— De orgelpijpen die men aan de buitenkant van het orgel ziet, krijgen lucht vanuit de windlades en zetten die om in klank. De pijpen hebben verschillende lengten: lange pijpen brengen doffe klanken voort en korte geven scherpe klanken. De diameter van de pijpen heeft dan weer invloed op de toonkleur (of het timbre).

— De orgelpijpen zijn onderverdeeld in verscheidene orgelspelgroepen, met als voornaamste: de achtergrondspeelgroepen (onder andere: diepe bassen, fluiten, principalen enz.) en de rietspeelgroepen (trompet, fagot, menselijke stem) waarbij de luchtstroom een rietje doet trillen.

Your opinion counts