Waw magazine

Waw magazine

Menu

KERAMIS - Waar oud en nieuw elkaar ontmoeten

  • Patrimoine
Hainaut

Door Joéllie Sprumont

2015 is een belangrijk jaar. In het kader van Mons, culturele hoofdstad van Europa, krijgt La Louvière een kunstencentrum dat aan keramiek is gewijd.

Het kunstencentrum Keramis heeft alles in zich om een belangrijke culturele en symbolische baken te worden in La Louvière. Het is zijn ambitie te getuigen over de oude aardewerkfabriek Boch, hedendaagse plastische kunstenaars te steunen door hun werken tentoon te stellen, maar ook de ervaring door te geven aan volgende generaties.

Het idee bestaat al sinds de jaren 1990, maar werd pas concreet toen de historische ruimtes van de Boch-site in 2003 beschermd werden als monument. In dat jaar liet het Koninklijk Museum van Mariemont weten dat ze geïnteresseerd waren om mee te bouwen aan dat nieuwe centrum. Zes jaar later werd de vzw Keramis opgericht door private en publieke partners, zoals de stad La Louvière, de provincie Henegouwen, de Federatie Wallonië-Brussel en de Waalse regio. Bouwmeester werd het Waalse erfgoedinstituut.

BOCH, EEN BLOEIENDE INDUSTRIE

In 1841 vinden Jean-François Boch en zijn zoon Eugène een kleine aardewerkfabriek die te koop staat in het gehucht Saint- Vaast in Henegouwen. Goed gelegen, overigens: genoeg steenkool, en het kanaal Charleroi-Brussel en de spoorweg vlakbij. Boch Frères, dat later omgedoopt wordt tot Keramis, gaat in 1844 van start. Vanaf dan worden er vaatwerk, tegels en sanitair geprodu- ceerd in La Louvière. Werkten er in de aardewerkin- dustrie in 1858 nog maar 250 mensen, in 1896 waren er dat al bijna 1.000. In de jaren 1960 bereikte de productie jaarlijks bijna 9.000 ton en werd daarmee de grootste fabrikant van keramiek in België. Na anderhalve eeuw welvaart kwam dan de teloorgang van het hele Waalse nijverheids- bekken. Herstructureringen en afslankingen, steun van de staat en van de Waalse regio volgen elkaar op. Het gaat almaar slechter met het bedrijf. In 1985 gaat Boch failliet. In datzelfde jaar worden twee nieuwe bedrijven opgericht: Novoboch en MRL Boch. Novoboch komt in Neder- landse handen, maar moet in 1998 de deuren sluiten ondanks aanzienlijke investeringen. Ook MRL Boch overleeft niet en gaat in 1988 failliet ondanks de steun van het Waalse Gewest. De hele stock wordt verkocht en de drie ovens worden in 2003 overgenomen door het Instituut van het Waalse Erfgoed.

Daarna wordt er een gemeen- telijk bestemmingsplan uitgewerkt om de industriële site opnieuw in ere te herstellen. De opening van het kunstencentrum Keramis is voorzien in mei 2015. Het is trouwens hieraan te danken dat de aardewerkproducten van de Bochfabriek historisch erfgoed geworden zijn, getuigen van een luisterrijk industrieel verleden in de Borinage.

Als een feniks uit de asse van Boch

De opening van Keramis voor het grote publiek is voorzien op 9 mei 2015. Momenteel kan de bezoeker tussen de Grote Markt van La Louvière en het station een bouwwerf zien waaruit het indrukwekkende kunstencentrum zal oprijzen. De locatie van de vroegere aardewerkfabriek Boch wordt in ere hersteld door haar zestien hectaren om te bouwen tot een plaats voor cultuur maar ook tot een commercieel centrum.

Op de productiesite van de gebroeders Boch staat nu alleen nog maar een gebouw met daarin drie flesvormige ovens van acht meter diameter, de laatste van hun soort in België. Die werden vanuit twaalf haarden met kolen gestookt en konden tot 1300 graden heet worden. Vroeger waren er zo twaalf ovens, maar die werden afgebroken aan het eind van de jaren 1990. De drie huidige ovens worden volledig in hun originele staat hersteld.

Architectuur verbindt de vormen van keramiek

Op een van de gevels van het nieuwe gebouw kan men een effect zien van ware pottenbakkerskunst, een spel van textuur en pleister, van de hand van kunstenaar Jean Glibert. “De architectuur van Keramis roept in al zijn vormen de sfeer op van het aardewerk en van de barstjes in de keramiek. Er zijn lichtbuizen die de breuken in de klei weerspiegelen. De rondingen in de gebouwen zijn geïnspireerd door de keramiek. Dat herinnert ons aan de soepelheid van de materie”, legt Ludovic Recchia uit, artistiek directeur van het Keramisproject en conservator van de Europese keramieken in het Koninklijk Museum van Mariemont. “De eerste tentoonstelling ‘On Fire: kunst en symboliek van het vuur’ zal helemaal aan het vuur gewijd zijn, dat onmisbare element bij het vervaardigen van keramiek”.

Van wat binnenkort de ontvangsthal en de bookshop zullen zijn, ziet men onmiddellijk de zaal met de flesvormige ovens die gebruikt wordt als ‘forum en tijdloze getuige’. Via de andere kant van de zaal bereikt men de toekomstige scenografische zaal. De voorwerpen die daar te zien zullen zijn, worden in grote uitstalramen getoond met beelden die meer toelichting geven. Nog op de gelijkvloerse verdieping zijn er twee zalen van 70 en 400 m2 waar de bezoekers hedendaagse creaties en de collectie van de Federatie Wallonië-Brussel van na de Tweede Wereldoorlog kunnen bewonderen. “Deze collectie is samengesteld uit 450 stukken waarvan telkens een honderdtal tegelijk worden getoond. Dat is exclusief, die zijn nog nooit eerder tentoongesteld. Je zal bijvoorbeeld werk kunnen zien van Antonio Lampecco.”

Als we verder wandelen, komen we in de cafetaria waarvan de ramen uitgeven op een binnenkoer waar we het oude gebouw zien dat rond de ovens is gebouwd. Op deze binnenkoer zal overigens in het kader van Mons 2015 een werk getoond worden van keramist Émile Desmedt. Momenteel is het nog maar een metalen structuur in de vorm van een ei. Maar binnenkort wordt hier een kunstwerk uit het vuur geboren.

Oud en nieuw ontmoeten elkaar

Twee grote zalen zullen gewijd zijn aan hedendaagse tentoonstellingen en aan de collectie van de Boch aardewerkfabriek. Die bestaat uit niet minder dan 2.000 stukken die momenteel tijdelijk verblijven in het Centre Daily-Bul, een paar straten verder. 150 van die stukken worden aan het publiek getoond. De historische en unieke collectie, die bestaat uit vaatwerk en uit werken uit het kunstatelier van het oude bedrijf, brengt een eresaluut aan een paar grote namen van de keramiek, zoals Charles Catteau of Raymond Chevalier.

Verder zijn er boven ook administratieve gedeeltes met een geluidsdichte cursuszaal en een ruimte voor acht bureaus met daarbij een vergaderzaal. Ook is er in een opvoedkundige ruimte voorzien voor de kinderen en zelfs een plaats voor de allerkleinsten waar zij met klei kunnen leren werken.

Aan de andere kant bevindt zich ook een atelier voor als een kunstenaar zich hier even wil terugtrekken of enkele dagen in het centrum wil doorbrengen. Er is ook een kookruimte met een elektrische en een gasoven om eten te maken voor kinderen die een cursus komen volgen of voor andere bezoekers. Op de derde verdieping is er dan nog een klein appartement (40 m2) voor ambachtsmensen en sprekers. “Het is de bedoeling om de vaardigheden te bewaren en te waarderen van de mensen die nu nog met keramiek bezig zijn. We hebben nog altijd contact met vroegere werknemers van Boch, met Luigi Restaino bijvoorbeeld, de laatste vormgever van het bedrijf”, legt Ludovic Recchia uit. Hij bevestigt ook dat de productie van het nieuwe centrum meer experimenteel zal zijn, met unieke stukken en workshops “waar oud en nieuw elkaar zullen kunnen ontmoeten”.

Keramis / Centre de la Céramique

Place des Fours Bouteilles, 1

B-7100 La Louvière

+32 (0)64 27 37 75

info@keramis.be

www.keramis.be

Your opinion counts